Sut Mae Iaith yn Llunio'r Ffordd yr Ydym yn Gweld Amser a Gofod

Fel siaradwr Cymraeg sy'n byw yn Lloegr, sydd wedi treulio blynyddoedd yn ceisio cael ei blant i siarad Cymraeg, ni feddyliais erioed y gallai siarad iaith arbennig hefyd lunio'r ffordd y maent yn meddwl am rywbeth mor sylfaenol ag amser a gofod.

Ond dyna'n union yr hyn a ddangosodd yr wyddonydd gwybyddol Lera Boroditsky.

Mae ei hymchwil yn dangos bod siaradwyr gwahanol ieithoedd yn profi amser mewn cyfeiriadedd gofodol gwahanol go iawn:

• Mae siaradwyr Saesneg yn tueddu i brofi amser yn llifo o'r chwith i'r dde yn llorweddol — i mewn i'r dyfodol bob amser.
• Mae siaradwyr Hebraeg yn ei brofi o'r dde i'r chwith — yn cyfateb i gyfeiriad ysgrifennu a darllen eu hiaith.
• Mae siaradwyr Mandarin yn trefnu amser yn fertigol — i fyny am y gorffennol, i lawr am y dyfodol. Yn y Mandarin, mae "yr wythnos nesaf" yn llythrennol yn golygu "wythnos i lawr."

Meddyliwch am hynny am funud. Nid rhoi geiriau gwahanol am yr un cysyniad yn unig y mae'r iaith yr ydych chi'n ei siarad — mae'n rhoi fframwaith gofodol cwbl wahanol i chi ar y cysyniad hwnnw.

Cafodd hyn ei rannu â mi y bore 'ma gan fy mam (diolch, Mam!) ac ataliwyd fy sgrolio ar unwaith. Rwyf wedi bod yn dadlau o blaid y Gymraeg ochr yn ochr â'r Saesneg ers blynyddoedd — yr ymarferoldeb, y gwerth diwylliannol, y cysylltiad â chartref, harddwch pur yr iaith. Ond nid oeddwn wedi disgwyl i wyddoniaeth gynnig dimensiwn newydd a dwfn iawn i'r ddadl honno.

Am beth sy'n werth ei nodi: mae fy mhlant yn dod ymlaen. Dal ati!

#Iaith #Cymraeg #Welsh #Diwylliant #Gwybyddiaeth